Blog cộng đồng về Công nghệ thông tin

Hãy ngoái lại nhìn

Theo bạn, sức mạnh của Web 2.0 mang lại là từ công nghệ hay từ dữ liệu? Công nghệ thì có đóng góp của AJAX là điển hình, dữ liệu thì nhờ có sự tham gia mạnh mẽ của người dùng. <font>Ai hơn ai ?</font>

Theo bản thân tôi, thành công của Web 2.0 bắt nguồn từ ý tưởng. Ý tưởng về tổ hợp Asynchronous JavaScript và XML (AJAX) để tạo thành giải pháp trao đổi dữ liệu nhanh hơn với Server, ý tưởng về YouTube cho việc chia sẻ video, về Flickr cho phòng trưng bày ảnh, về Gmail cho mail client trở lên sinh động, về MySpace hay Facebook cho mạng xã hội, ý tưởng về blog dành cho những kẻ thích viết lách, và vân vân những ý tưởng khác nữa.

Một ý tưởng phát triển, kinh doanh là khởi nguồn của mọi thành công. Dĩ nhiên, một thành công hội tụ nhiều nhân tố nhưng dấu ấn sáng tạo là điểm lớn nhất của Web 2.0. Trong thời đại mọi thứ đều có thể copy, ý tưởng mới có khi trị giá đến vài trăm triệu hoặc hàng chục tỉ đô cho một thương vụ mua bán – điều mà không ít người nghĩ đến sau khi quả bóng Dotcom xì hơi.

Một ý tưởng nằm trong đầu thì còn có thể giữ kín ở khoảng thời gian nhất định. Nhưng khi nó được triển khai, sẽ rất nhanh chóng có kẻ copy toàn bộ ý tưởng đó và thành công trước bạn. Bởi lẽ đó, phần lớn những dịch vụ của Web 2.0 được triển khai rất nhanh và cũng được lăng xê rất nhanh. Người ta sẽ ít chọn Java, ASP.net,... mà phần lớp dùng những Scripting language như PHP để cấp tốc hiện thực hóa ý tưởng của mình. Chúng hướng đến dịch vụ cho người dùng đầu cuối nên xét về yếu tố kỹ thuật, không đòi hỏi độ khó mà cần độ nhanh, nhạy để chiếm lĩnh thị trường trước khi người khác bắt đầu. Nhanh là đặc tính thể hiện trên cả phương diện kỹ thuật lẫn phương thức kinh doanh trong những thành công ở Web 2.0.

Người Việt – trâu chậm uống nước đục?

Sao chép và hoàn thiện là điểm mạnh của người Á Châu trong đó bao gồm cả người Việt. Ở lĩnh vực Web, chúng ta đã không có những sáng tạo thực sự mà thường sao chép ý tưởng của thế giới để triển khai cộng đồng người dùng Việt Nam. Không bàn về mặt trình độ công nghệ bởi đó không phải là lý do chính giải thích cho sự chậm chân trong sáng tạo thời Web 2.0. Như đã nói ở trên, phần lớn các dịch vụ Web 2.0 thành công không đòi hỏi nhiều về độ khó. Sự chậm chân và thiếu sáng tạo có thể đổ thừa cho tính ăn chắc, mặc bền trong nền văn hóa, có thể đổ thừa cho môi trường giáo dục phao – chép, đổ thừa bản tính khiêm tốn quá hóa tự ti,... Và rồi chúng ta chứng kiến đồng loạt những dịch vụ Web 2.0 “thuần Việt” ra đời muộn màng. Trong khoảng 2 năm trở lại đây, Việt Nam có các dịch vụ chia sẻ ảnh, viết blog, video, nhạc, mạng xã hội, ... giống như trăm hoa đua nở. Liệu rằng những bông hoa ấy có kết thành trái ngon, quả ngọt?

Ai dám nghĩ?

Sao chép chưa chắc đã là tội nhưng nếu mình sao chép ý tưởng được thì người khác cũng có thể sao chép. Thành công ở trên thế giới không có nghĩa sẽ thành công ở Việt Nam. Internet đã san phẳng địa cầu, những dịch vụ cho người Mỹ thì người Việt cũng có thể dùng. Văn hóa ư, khó mà ghi điểm với chia sẻ ảnh, video, blog, wiki hay mạng cộng đồng. Đặc biệt, tâm lý xính hàng ngoại, một dịch vụ Web 2.0 của Việt Nam đừng hòng chiếm lĩnh phần lớn thị trường Việt Nam.

Vì vậy mà chúng ta rất cần sáng tạo. Ở lĩnh vực báo điện tử, chúng ta đã chứng kiến thành quả tìm tòi trong thiết kế dẫn đến những thành công nhất định mà khởi nguồn là tờ VnExpress.net. Nó là hình mẫu cho hầu hết các trang tin điện tử, báo điện tử tạo nên thói quen Việt, hút khách và khác nhiều với các tờ báo nước ngoài. Đó là một thành công không đòi hỏi nhiều công nghệ.

Trong thời Web 2.0, trước khi copy mô hình dịch vụ của nước ngoài, ít có công ty nào khảo sát để sáng tạo hứa hẹn thành công. Hầu hết đó là sao chép nguyên bản được son phấn với sắc màu lòe loẹt á đông. Nói hầu hết, nghĩa là còn sót lại một vài dịch vụ ở một vài nơi ghi điểm “phù hợp với văn hóa Việt Nam”. Nhưng những điểm sáng tạo đó chỉ là lòe bịp hoặc ít tác dụng, nhỏ lẻ nên không mấy hấp dẫn người dùng. Ở Việt Nam, người ta vẫn viết blog trên Yahoo 360, tìm kiếm bằng Google, chia sẻ video bằng Youtube, định nghĩa ở Wikipedia,...Sẽ khó để chúng ta chứng kiến một thương vụ trị giá hàng triệu đô với các dịch vụ Web 2.0 của Việt Nam mặc dù ít nhiều trong số chúng chiếm được một lượng người dùng. Hãy sáng tạo và hãy triển khai những ý tưởng dù khả năng thành công chưa tới 5%. Ai dám nào?

Chúng ta chưa nghĩ ra một cái gì mới mẻ thì đến thời của Web 3.0, chúng ta sẽ có chăng?

Web 3.0 có cái gì ?

Xét về mặt công nghệ, HTML cùng JavaScript chưa đi xuống bởi theo dự đoán, đỉnh điểm là WebOS chưa thấy bứt phá. Chúng còn chờ đợi một chút tiến bộ của phần cứng, mạng và phần mềm mà điển hình là trình duyệt để tạo thành một điểm sáng của Web 2.0. Thế nhưng, WebOS cũng không nhất thiết phải dùng đến HMTL, CSS, JavaScript mà có thể là một công nghệ, chuẩn, giải pháp mới mẻ nào đó chăng? WebOS tương lai là một hệ (Operating System), hệ này điều hành một cộng đồng người dùng cùng các phần mềm triển khai cho cộng đồng đó chứ không phải điều hành một máy tính cùng những phần mềm cài đặt. WebOS hướng đến người dùng cuối cùng dữ liệu mà họ cung cấp chứ không hướng đến những xử lý phức tạp hay quản lý phần cứng cùng phần mềm. WebOS có thể đi lên từ mạng xã hội hoặc mạng cộng đồng (cộng đồng có tính đặc thù cao). Rất khó đoán trước và những thể nghiệm hiện tại của WebOS mới chỉ là giới hạn ở mức công nghệ đơn thuần. Để WebOS thành công, nó cần sự tham gia của người dùng như thành công của các dịch vụ Web 2.0.

Sau giai đoạn phát triển của WebOS là thời kỳ trở lại của mô hình điện toán chủ – trạm thay thế vai trò chủ đạo của điện toán cá nhân hiện nay. Điện toán chủ - trạm này có diện mạo mới do công nghệ và người dùng đầu cuối mang lại. Đó không đơn thuần gói gọn ở mô hình chủ – trạm cho một mạng nội bộ, diện rộng mà sẽ là mô hình máy chủ dịch vụ – máy tính cá nhân (máy trạm cá nhân) trên Internet. Ở đó chúng ta sẽ chứng kiến sự thành công của SOAP cùng Web Service, của mô hình điện toán lưới (Grid Computing), của những trung tâm dữ liệu khổng lồ,... Mỗi cá nhân tham gia Internet sẽ chỉ cần một ID và mỗi máy tính sẽ có một IP tĩnh tham gia vào mạng. Hệ điều hành sẽ không nằm chết trong trình duyệt mà lúc đó nó trở thành những hệ điều hành tương tác trên môi trường mạng. Blog này có thể giống như những quyển sổ gấp vào, mở ra. Dịch vụ chia sẻ ảnh thì giống như những album thực sự, mạng xã hội không ảo mà gắn kết nhiều hơn với xã hội thực. Khi đó chúng ta có thể khám sức khỏe định kỳ qua mạng, đăng ký thủ tục, học hành, kiện tụng, tư vấn,...trên mạng. Sẽ không có khái niệm Second Life mà chỉ có một cuộc sống thực duy nhất, nó gắn liền với mạng.

Những công nghệ đang khởi động?

XML chẳng thể thay thế nổi HTML như người ta tưởng. Applet chết mòn khi JavaScript và Flash sinh sôi. Bất cứ dịch vụ nào, nếu phức tạp, người ta sẽ từ bỏ ngay từ lần ghé thăm đầu tiên.

Điều đó nhắc nhở giới công nghệ rằng: nhanh, nhẹ, thân thiện, đơn giản là những nhân tố để đi đến thành công. PHP được viết nhiều hơn bởi tư duy Java dù có mạnh đấy nhưng quá rắc rối và phức tạp. Với bất cứ phần mềm, hãy đừng hành là chính.

Tôi nói thì rất dễ. Bản thân tôi cũng mắc nhiều sai phạm dù trong tâm niệm mình luôn hướng đến sự đơn giản. Tư duy cần hướng đến sự đơn giản hóa. Trong công việc hằng ngày, tôi thường bắt gặp những lối tư duy quá phức tạp của các lập trình viên hay kỹ sư phần mềm. Đó là điểm yếu tạo thành bức rào cản khiến ứng dụng không thể phổ dụng. Sáng tạo quá nhiều tính năng mà người ta không bao giờ dùng sẽ làm nặng chương trình và tăng độ khó. Nghĩ đơn giản, làm giản đơn là bước đầu đưa đến thành công.

Điều đó đồng nghĩa rằng những công nghệ tương lai có thể mạnh nhưng sẽ cần gọn và dễ hiểu hơn. HTML sống được là bởi nó lỏng lẻo nhưng trong tương lai, tính lỏng lẻo đó sẽ giết chết nó. Thời đại Web 3.0 cần những xử lý, những tương tác mạnh hơn nên cần sự phát triển của HTML và Javascript hoặc một chuẩn, công nghệ, giải pháp thay thế. Bởi ban đầu HTML chỉ được thiết kế cho việc định dạng tài liệu, sự phát triển đến thời Web 2.0 là do những chắp vá cùng scripting hỗ trợ trong trình duyệt để xử lý một phần nghiệp vụ, thao tác phía client. HTML đã có phiên bản mới để thỏa mãn những yêu cầu trong thời đại nhưng người ta cũng đang nghĩ đến giải pháp thay thế hoàn toàn HTML. Những giải pháp này có thể chạy bên trong trình duyệt hoặc ngoài trình duyệt. Đó là những nhân tố góp phần làm thay đổi thiết kế ở mặt đồ họa của hệ điều hành tương lai dành cho thế hệ máy tính tương tác mạng. Nó phải đảm bảo được những phức tạp, tinh vi về giao diện bên cạnh sự đơn giản, nhẹ và khả năng tương tác cao hơn những gì mà HTML + JavaScript mang lại. Dĩ nhiên để có thể chạy được cả trong lẫn ngoài trình duyệt, chúng cần những bộ Runtime. Những bộ Runtime này đủ nhỏ để dễ dàng cài đặt chứ không to uỳnh như cái Reader của Acrobat.

Web 1.0 là document – văn bản chữ, Web 2.0 thì chắp vá nửa ứng dụng, nửa văn bản nhưng Web 3.0 sẽ là RIA - Rich Internet Application, những ứng dụng thực sự, có giao diện đồ họa hấp dẫn, nhanh và mạnh mẽ. Adoble là công ty tiên phong trên cơ sở những gì mà Flash của họ làm được. Đó là Flex/Appolo, một quá độ từ thời 2.0. Các công ty như Microsoft (Silverlight) và Sun (JavaFX) cũng đang phát triển để nền tảng công nghệ của họ nhanh chóng thích ứng với thời 3.0. Bản thân HTML từ W3C cùng các tổ chức web như Mozilla đã thiết kế phiên bản mới của HTML và JavaScript. Khoảng thời gian gần, chúng ta chứng kiến những gì mà HTML 5 (WebForm 1.0) xuất hiện cùng phiên bản 2 của JavaScript với Mozilla Core 2.0. Bật mí từ Mozilla Core, nhân này sẽ giống như bộ máy ảo có thể hiểu được cú pháp của cả JavaScript, C/C++ hay Java. Liệu rằng chúng có đủ năng lực sống sót tới thời kỳ 3.0.

Ngoài giao diện, thế hệ Web kế tiếp hướng đến việc xử lý tốt nguồn dữ liệu đang lớn dần từ thời Web 2.0. Ngữ nghĩa là định hướng xử lý dữ liệu cho thế hệ Web 3.0. Không phải đến thời đại này thì Sematic Web mới được định nghĩa. Đây là một mô hình đã có từ thời 1.0 nhưng phải nhờ đến 2.0 rồi sang 3.0 thì mới có đất để sinh sôi nảy nở. Phải có dữ liệu, càng nhiều, càng tốt, và chúng ta đang sở hữu một nguồn dữ liệu khổng lồ từ 1.0 do trào lưu số hóa, từ 2.0 trong trào lưu mạng dịch vụ xã hội. Tổng hợp, phân tích, xử lý nguồn tài nguyên này là định hướng dữ liệu thời 3.0. Ở 1.0, người dùng là những cá nhân chủ động tiếp cận dữ liệu, sang thời 2.0 họ trở thành những người cung cấp dữ liệu và đến thời 3.0 họ có thể trở thành chuyên gia tổng hợp, phân tích dữ liệu chuyên nghiệp. Semantic Web chính là sự thông minh của Web.

Thế hệ Web kế tiếp đón nhận sự gia nhập của các thiết bị cá nhân khác vào Web ngoài computer. Những thiết bị như máy chơi game, nghe nhạc, điện thoại hay đơn giản là giấy chứng minh điện tử, hoặc điên rồ hơn là một cặp kính thông minh cũng có thể tham gia vào Web 3.0. Sự tham gia có phong trào này sẽ làm cho môi trường Web 3.0 trở nên sinh động và có sức ảnh hưởng lớn hơn so với các thời kỳ trước đó. Trong những năm tới, thiết bị cá nhân có thể truy cập Internet và hiểu được Web sẽ là điểm nhấn tính năng trong các quảng cáo sản phẩm và nó trở thành một yêu cầu của khách hàng khi họ móc hầu bao. Kết nối không dây là cơ sở thúc đẩy trào lưu gia nhập đó giống như ADSL thúc đẩy sự phát triển các dịch vụ cung cấp nội dung ở Web 2.0.

Nền kinh tế phát triển, thế giới bị san bằng. Lượng người tham gia vào Internet sẽ chỉ có tăng chứ không hề giảm. Công nghiệp sản xuất phần mềm dịch chuyển dần sang dịch vụ phần mềm. Tương lai là dịch vụ. Do đó, những máy chủ thời 3.0 không phải là những máy dịch vụ Web đơn lẻ. Đó sẽ là một mạng máy chủ dịch vụ với môi trường điện toán lưới (Grid Computing) và xử lý song song cùng các trung tâm dữ liệu khổng lồ. SOA và Web Service sẽ trưởng thành thực thụ. Mô hình kiến trúc hướng dịch vụ trở thành xương sống trong các hệ thống phần mềm. Web Service là trợ thủ đắc lực cho dịch vụ Web 3.0. Chúng giúp trao đổi dữ liệu giữa máy khách với máy chủ thông qua giao diện đồ họa (không nhất thiết phải nằm trong trình duyệt). Máy chủ dịch vụ sẽ đón nhận luồng dữ liệu này rồi tiến hành xử lý. Những yêu cầu xử lý có thể lên đến hàng triệu trong một đơn vị thời gian nhỏ nên dù máy chủ có mạnh đến cỡ nào cũng không thể đảm đương hết. Chúng phải được phân tải với các máy chủ dịch vụ khác trong mạng. Mô hình Grid Computing được thực tế ứng dụng nhiều hơn để tiến hóa, đáp ứng những yêu cầu thời kỳ Web 3.0.

Rất khó để biết trước tương lai ngoài những dự đoán mang nhiều cảm tính nhưng Web thế hệ kế tiếp đang nhen nhóm rồi đấy. Hãy tư duy mà sáng tạo đi thôi.