Blog cộng đồng về Công nghệ thông tin

Phần lớn các sản phẩm nguồn mở đều cho tải miễn phí, một số khác lại có những tính năng thương mại đi kèm.Bằng cách nào mà bạn có thể nắm được những lợi ích của nguồn mở, điểm quan trọng là bạn phải hiểu được mối quan hệ giữa chúng và các chức năng thương mại đi kèm.

Chiến lược kinh doanh của các công ty nguồn mở là khác nhau và chiến lược mới luôn được khảo sát mỗi ngày. Lựa chọn và sử dụng nguồn mở làm cơ sở hạ tầng để kinh doanh, bạn cần phải nắm vững được những điểm mạnh yếu trong chiến lược kinh doanh.

Mô hình kinh doanh nguồn mở buổi sơ khai: Đem niềm say mê đến với cộng đồng

Ngày nay nguồn mở đã có mặt trên hầu hết chủng loại phần mềm khác nhau. Sự hiện diện của phần mềm nguồn mở trên thế giới đánh dấu một kỷ nguyên mới của ngành công nghiệp không khói này. Tuy nhiên, chỉ mới trước đó 5-7 năm, cộng đồng mã mở vẫn còn rất nhỏ bé và chỉ là nơi hội tụ của những lập trình viên có niềm say mê. Linux là một ví dụ điển hình.

Phần mềm mã mở được phát hành chủ yếu thông qua Internet, nơi mà những nhà phát triển gần như không phải bỏ chút chi phí nào cho việc phân phối sản phẩm tới người dùng. Với khoảng thời gian cách đây trên dưới 10 năm thì mạng băng thông rộng vẫn là một khái niệm mù xa tít tắp. Người dùng chủ yếu truy cập vào Internet thông qua đường dial-up. Do đó tốc độ download rất chậm, nhờ đó mà ý tưởng kinh doanh nguồn mở đầu tiên ra đời : bán CD chứa Linux.

Nhờ những chiếc CD này, người dùng tốn ít thời gian và chi phí hơn việc tải Linux từ Internet. Vào thời điểm đó, người dùng đến với Linux bằng niềm đam mê khám phá nó ngoài những hệ điều hành thương mại. Cộng đồng lớn mạnh thông qua việc chia sẻ kinh nghiệm sử dụng, phát triển, hỗ trợ,…lần nhau. Người dùng đã bắt đầu chấp nhận việc sử dụng những CD chứa Linux , họ sẽ gửi những câu hỏi tới công ty và nhận được sự tư vấn, hỗ trợ miễn phí.

Như vậy, mô hình kinh doanh đầu tiên của nguồn mở là dựa vào niềm đam mê công nghệ của cộng đồng. Nó không quá lớn nhưng cũng là những bước khởi đầu cho một ngành kỹ nghệ nguồn mở phát triển mạnh mẽ như hiện nay.

Mô hình kinh doanh tiếp theo: Cài đặt, hỗ trợ công nghệ, dịch vụ tư vấn.

Khi những đại gia bắt đầu quan tâm, sử dụng nguồn mở vì chi phí rẻ mạt thì cũng là lúc họ cần tư vấn bởi những kỹ sư, lập trình viên phát triển hay những người có kinh nghiệm sử dụng. Hầu hết các công ty, tổ chức đều không có kinh nghiệm trong việc cài đặt, bảo trì và sử dụng nguồn mở. Phần mềm nguồn mở thường rất khó cài đặt và sử dụng, lúc này họ buộc phải trả chi phí cho cho những việc đó. Lúc này ngoài việc phân phối các CD chứa sản phẩm, nhà cung cấp còn tạo ra những tiện tích, thêm vào các tài liệu hỗ trợ việc cài đặt và bảo trì hệ thống. Việc kinh doanh được mở rộng đồng nghĩa với lợi nhuận thu về nhiều hơn.

Khi những công ty hay tổ chức cần những nhân viên có kiến thức sâu rộng để bảo trì, phát triển phần mềm thì cũng là lúc các hãng nguồn mở mở rộng chiến lược kinh doanh thông qua việc đào tạo, cố vấn. Nhà phấn phối bắt đầu trả giá với khách hàng về những kinh nghiệm họ có được. Chiến lược kinh doanh này tiếp tục được phát triển đã mang lại một khoản lợi nhuận không nhỏ cho các công ty trẻ. Công việc kinh doanh ngày càng phát triển, một số công ty đã tiến xa hơn thông qua việc bán các chuẩn phân phối, xây dựng những phần mềm tùy biến theo yêu cầu khách hàng trên nền sản phẩm có sẵn. Phiên bản phân phối được cung cấp cho khách hàng được bổ sung rất nhiều các chức năng chuyên biệt dành cho công việc của họ. Dịch vụ chuyên nghiệp tiếp tục tồn tại và phát triển do ngày càng nhiều khách hàng ứng dụng hạ tầng phần mềm phục phụ nghiệp vụ của họ. Các hãng kinh doanh nguồn mở tìm kiếm rất nhiều thời cơ trong việc bán dịch vụ. Và từ đó cũng bắt đầu xuất hiệc sự cạnh tranh giữa các hãng nguồn mở cũng cùng cấp phần mềm và dịch vụ tương tự nhau. Chiến thắng luôn thuộc về sản phẩm có sự hỗ trợ tốt từ nhà cung cấp.

Mô hình mới : Nguồn mở là điểm mạnh để cạnh tranh.

Xây dựng và phân phối là hai mô hình kinh doanh ban đầu của nguồn mở. Nguồn mở tiếp tục phát triển đến mức không ngờ từ sự ảnh hưởng, tác động giữa người dùng và nhà phân phối. Nguồn mở bắt đầu thâm nhập vào các tổ chức IT , chiến lược kinh doanh tiếp tục mở rộng dịch vụ của họ để hỗ trợ tốt hơn cho người dùng.

Ngày nay, các công ty bắt đầu sử dụng nguồn mở vào chiến lược kinh doanh của họ. Một lực lượng những chuyên gia sẽ trợ giúp họ tích hợp nguồn mở vào chiến lược kinh doanh của mình. Một số khác dùng nguồn mở để tạo dựng nên các sản phẩm kinh doanh của của họ giúp giảm rất nhiều chi phí đầu tư. Nguồn mở đóng một vài trò quan trọng để khởi động tương lai. Mô hình kinh doanh mới sẽ lấy lợi ích trong tính đơn nhất của nguồn mở. Các công ty có thể tung ra các sản phẩm nguồn mở dưới một giấy phép và nhanh chóng xây dựng một cộng đồng rộng lớn người sử dụng. Lợi điểm đầu tiên của nguồn mở là miễn phí. Các công ty có thể xây dựng phần mềm trên một hay nhiều sản phẩm mã mở. Và kết quả, phần mềm tích hợp mã mở sẽ có giá thành thấp hơn rất nhiều so với phiên bản thương mại. Thời gian phát triển cũng sẽ ngắn hơn và hiệu quả kinh tế lớn hơn rất nhiều.

Một mô hình kinh doanh khác phát triển ở giai đoạn này đó là xây dựng các thành phần thương mại kiểu add-on. Nghĩa là một công ty xây dựng nguồn mở của họ, cung cấp miễn phí cho người dùng đầu cuối. Sau khi đã có được một cộng đồng nguồn mở rộng rãi, họ bắt đầu chiến lược kinh doanh bằng việc cung cấp thêm các thành phần , tính năng thương mại cho sản phẩm. Nếu như có khoảng một triệu người sử dụng phần mềm mà chỉ có 2% trong số đó mua thêm các tính năng thương mại thì lợi nhuận cũng là một con số đáng để quan tâm. Một số khác lại phát triển sản phẩm nguồn mở như xây dựng GUI thân thiện hơn, khả năng tương thích phần cứng, hỗ trợ công nghệ tốt hơn. Và họ dùng các sản phẩm này để chào bán khách hàng.

Một vài công ty cung cấp các sản phẩm của họ dưới hai dạng : một bản nguồn mở và một bản thương mại. Họ bán các sản phẩm thương mại nhưng lại không thu phí với sản phẩm nguồn mở. Sản phẩm nguồn mở được cung cấp cho người dùng sẽ lây nhiễm cho người dùng và khi đó họ có thể mua các bản thương mại.
Trên đây là bài viết sơ lược những mô hình kinh doanh nguồn mở được lược dịch từ cuốc sách “Thành công với nguồn mở- Succeeding with Open Source” của tác giả Bernard Golden. Ngoài những mô hình kinh doanh nguồn mở trên thì còn có rất nhiều những mô hình mới được mở ra . Tuy nhiên ở thời điểm hiện nay thì mô hình cung cấp các giải pháp chuyên nghiệp trên nguồn mở vẫn là hưng thịnh nhất.

Sơ lược lịch sử kinh doanh nguồn mở tại Việt nam.

Một đất nước nhỏ bé và đông dân như Việt nam lại có một nền kinh tế chậm phát triển và nghèo nàn thì nguồn mở như một chiến lược đi tắt đón đầu. Tuy nhiên nhìn lại nền công nghệ thông tin Việt nam, chúng ta chưa thấy được dấu ấn nào đáng ghi nhận. Phần lớn chúng ta mới chỉ ở giai đoạn học hỏi , sử dụng, đưa nguồn mở tới người dùng. Nền công nghiệp phần mềm mã nguồn mở tại Việt nam phát triển rất chậm chạp, nhỏ lẻ và thiếu định hướng. Nếu nhìn lại những mô hình kinh doanh nguồn mở trên thì Việt nam hiện tại mới chỉ xuất hiện hai mô hình : mô hình cung cấp các sản phẩm nguồn mở tới người dùng bằng việc bán CD phân phối và mô hình sử dụng các sản phẩm nguồn mở đển phát triển những sản phẩm thương mại. Hãy liếc qua hai mô hình kinh doanh này.

Kinh doanh sản phẩm thông qua việc phân phối CD nguồn mở. Đây là mô hình kinh doanh nhỏ lẻ với lợi nhuận không nhiều. Những công ty phân phối các sản phẩm nguồn mở ( chủ yếu là Linux) trong đĩa CD và bán cho người sử dụng. Những CD này đã được thiết lập sao cho người dùng dễ cài đặt hơn , một số sản phẩm đã được Việt hóa, thân thiện tới người dùng. Tuy nhiên mô hình kinh doanh này đã mau chóng thất bại bởi nguyên nhân chính là nạn vi phạm bản quyền phần mềm tại Việt nam quá cao. Kiến thức về tin học có hạn , trình độ giáo dục thấp khiến người sử dụng thông thường mua những đĩa CD lậu của phần mềm thương mại (chỉ với 8000-10000 VNĐ) hơn là mua những đĩa CD phần mềm mã mở với giá thành cao hơn. Sản phẩm nguồn mở thường khó sử dụng, bảo trì, nâng cấp,…trong khi trình độ phần lớn người Việt đều rất thấp. Do đó mô hình này đã sớm đi vào lịch sử khi lợi nhuận thu lại quá thấp. Thị trường kinh doanh của nó là một lượng nhỏ người dùng chuyên nghiệp và một số ít các tổ chức sử dụng cho các ứng dụng máy chủ.

Mô hình thứ 2 đang phổ biến tại Việt nam chính là mô hình phát triển các sản phẩm thương mại trên nguồn mở. Những lập trình viên thường download các sản phẩm nguồn mở về , Việt hóa, cài đặt sửa đổi thêm chức năng rồi kinh doanh chúng theo đúng chất của một sản phẩm thương mại. Việc tôn trọng bản quyền ở mức rất hời hợt là ghi lại tên, địa chỉ nguồn của sản phẩm nguồn mở đã lấy về.
Thời gian gần đây tại Việt nam xuất hiện một số những công ty phát triển sản phẩm nguồn mở và cung cấp tới nguồn dùng theo đúng phương châm của nguồn mở. Công việc kinh doanh của họ chủ yếu là thu phí dịch vụ hỗ trợ kỹ thuật, cài đặt. Ngoài ra, lợi nhận còn thu được thông qua việc phát triển các sản phẩm theo yêu cầu của khách hàng. Tuy nhiên lượng công ty này không nhiều cần được khuyến khích phát triển.